ARHIVA
Objavio: smedia.rs 21.09.2010 | 11:28     Smedia preuzela: 24.09.2010 | 07:22

Manje od pet hiljada Srba u Mađarskoj

0
3599
Manje-od-pet-hiljada-Srba-u-Madjarskoj
Kako vam se dopada novi Smedia sajt?
 
Odličan je
Ne sviđa mi se
Ne sviđa mi se izgled, ali mi se sviđaju tekstovi
Sviđa mi se kako izgleda, ali ne i tekstovi
Nemam stav
Nekada je na teritoriji današnje Mađarske živeo veliki broj Srba. Sada ih ima manje od pet hiljada i uglavnom su raštrkani po županijama koje su prilično udaljene. Ipak, daljina ne sprečava Srbe da budu dobro organizovani. Imaju samouprave i na lokalnom i na srednjem nivou vlasti, a jak je i uticaj i Srpske pravoslavne Crkve. Ono što posebno raduje je najava da bi od 2014. konačno mogli da dobiju i predstavnika u mađarskom parlamentu.Srbi su na teritoriju današnje Mađarske počeli da dolaze u velikom broju početkom 14. veka. Prodiranje Osmanlija potisnulo je Srbe na sever, gde su u početku služili kao pogranična vojska u službi ugarskog kralja. Krajem prvog svetskog rata, delovi Austro-Ugarske pripali su Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca, a potpisivanjem Trijanonskog sporazuma, veliki broj Srba prešao je u Vojvodinu. Iseljavanje se nastavilo i u narednim decenijama pa je gotovo celokupno stanovništvo većinski srpskih sela napustilo Mađarsku.

Danas u Mađarskoj živi manje od pet hiljada Srba. Jedino mesto gde čine većinu je Lovra blizu Budimpešte, a gradonačelnik je Ljubomir Aleksov, koji je ujedno i predsednik Samouprave Srba u Mađarskoj.

U razgovoru za S media portal Aleksov kaže da su uprkos teritorijalnoj udaljenosti, Srbi u Mađarskoj dobro organizovani.

- Malobrojni smo, ali dobro organizovani i sa uspehom zastupamo srpske interese. Imamo svoje samouprave, a zakonom su garantovana i tela srpske manjinske kulturne autonomije. Imamo 40 uprava na lokalnom nivou, dve na srednjem nivou i zemaljsku samoupravu. Takođe imamo i brojne civilne organizacije. Najstarija je Budimska eparhija SPC u Sentandreji koja je ujedno i duhovni centar. Okupljamo se u tri regiona, a dosta ljudi u živi u Baranji i okolini Segedina, kaže Aleksov.




Prema rečima Aleksova Srbi se u Mađarskoj najmanje bave preduzetništvom, a najveći broj ljudi je zaposlen u sitemu obrazovanja i državne uprave.

-Među manjinama Srbi su najobrazovaniji, pošto više od 20 odsto Srba ima fakultetsku diplomu, što je daleko više od svih ostalih. Naše škole odlično rade, pa je i broj osoba bez završene osnovne škole najmanji od svih manjinskih zajednica.
Srbi u Mađarskoj imaju jednu školu sa srpskim nastavnim jezikom: Srpsko zabavište, osnovna škola, gimnazija i đački dom "Nikola Tesla" u Budimpešti.
Sa dvojezičnom nastavom radi osmorazredna Srpska osnovna škola u Batanji.
U Lovri i Desci postoji nastava na srpskom jeziku do petog razreda osnovne škole.
Kao dopunska, nastava srpskog jezika obavlja se u Bati, Segedinu, Mađarskom Čanadu i Sentivanu.
U Santovu srpska deca pohađaju Hrvatsku osnovnu školu, gde im se pruža prilika za upoznavanje srpskog jezika, pisma i književnsoti.


Poslanik u Parlamentu?

Nakon 20 godina Srbi mi mogli da dobiju i predstavnika u mađarskom parlamentu što bi ojačalo njihov položaj. U izjavi za S media portal, Miodrag Jakšić, državni sekretar u ministarstvu za dijasporu, kaže da bi prvi Srbin u zgradi na Dunavu mogao da se nađe 2014.

- Parlament Mađarske trebalo je da donese poseban zakon kako bi manjine dobile zastupnike u Parlamentu. Do promena ne dolazi više od 17 godina i srpska manjina i dalje nema predstavnika. Ipak, nedavno nam je rečeno da će potpunom rekonstrukcijom mađarskog izbornog sistema biti smanjen broj poslanika za pola, a na taj broj dodaće se 14 poslanika manjina, pa bi Srbi trebalo da dobiju jednog zastupnika, kaže Jakšić.

Jakšić smatra da će se time rešti najvažnije pitanje Srba u Mađarskoj.

- Ostaje nam samo da sačekamo da mađarske stranke uđu u rešavanje tog problema. Vodeće partije, socijalisti i Fides, se dugo nisu mogle dogovoriti oko toga. Čini se da je sada došao trenutak i da postoji saglasnost. Ja ipak mislim da to neće ići tako lako, ali smatram da je najava optimistička. U bilateralnim razgovorima sa mađarskom stranom treba stalno insistirati na tome i to postavljati kao pitanje broj jedan, kako bismo svi zajedno doprineli da se to zaista i desi 2014.

Od sedam crkava u Sentandreji četiri su u vlaništvu SPC. Crkva Svetog Petra i Pavla je sada grkokatolička, dok je reformatska zajednica preuzela Opovačku crkvu. U Mađarskoj postoji samo jedan živi manastir, Grabovac. U Sentandreji su između ostalog rođeni i Jakov Ignjatović i Gavril Stefanović Venclović.

Kustos muzeja Eparhije budimske Kosta Vuković kaže za S media portal da se Srbi u Mađarskoj svakodnevno trude da prate ekonomske i ostale izazove koje nosi život manjine u stranoj zemlji.

„Srbi su dobro organizovani. Oni su dosta angažovani oko manjinskih izbora, što ukazuje na pozitivan odnos prema sopsvenoj sudbini na ovim prostorima. Još jedan od najbitnijih faktora je i školstvo, a mi u Mađarskoj imamo jednu gimanziju i osnovnu školu“, navodi Vuković i dodaje da su problemi, izazovi i zadaci Srba u Mađarskoj kao manjine u suštini isti kao kod svih manjina u svetu.

U brojnim mestima širom Mađarske postoje svedočanstva o nekadašnjem prisustvu Srba na tom području. Crkve i groblja nalaze se širom zemlje. Sentandreja koja je bila centar srpske duhovnosti gotovo da je ostala bez Srba. U ovom gradu u kom se pod vođstvom patrijarha Arsenija Čarnojevića u 17.veku doselilo 8000 srpskih porodica, sada živi samo 70 Srba. I pored toga u gradiću blizu Budimpešte vidljivi su tragovi srpske kulture i istorije.



Dušan Mlađenović
comments powered by Disqus